JRIT ICHI

(คอลัมน์นี้สะท้อนมุมมองของ Charlie จากประสบการณ์การทำงานข้ามอุตสาหกรรมในญี่ปุ่นและประเทศไทย )

เมื่อเดือนมกราคมที่ผ่านมา ผมมีโอกาสได้ไปสำรวจงาน Thailand International Travel Fair (TITF) ซึ่งจัดขึ้นในกรุงเทพฯ

ในนามของ ICHI media เรามีส่วนร่วมบริหารจัดการบูธขององค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศญี่ปุ่น (JNTO) ต่อเนื่องมาตลอดหลายปี นั่นทำให้ผมค่อนข้างไวต่อบรรยากาศและพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของผู้คนที่มาเดินงาน

TITF ปีนี้ มีบรรยากาศบางอย่างที่ผมรู้สึกว่าไม่สามารถอธิบายได้เพียงแค่คำว่า “งานคึกคักดี” หรือ “คนกลับมาเที่ยวกันแล้ว” เพราะแม้จะมีคนมาเดินงานจำนวนมาก แต่ “พลังงาน” บางอย่างกลับดูต่างไปจากเดิม ความรู้สึกติดค้างในใจนี้ทำให้ผมต้องค่อย ๆ เดินสังเกตการณ์ไปรอบๆ Hall เพื่อหาคำตอบ

ก่อนอื่น ผมอยากให้เราเข้าใจตรงกันก่อนว่า TITF มี “บุคลิก” เฉพาะตัวอย่างไร

งานนี้ไม่ใช่เวทีสำหรับ “ขายการท่องเที่ยวในไทย” เท่านั้น แต่งานนี้จัดโดยสมาคมไทยบริการท่องเที่ยว (TTAA) โดยมีวัตถุประสงค์หลักคือการส่งเสริมให้คนไทย “ออกไปเที่ยวต่างประเทศ” (Outbound) ดังนั้น ภายในงานเราจึงพบบูธท่องเที่ยวไทยจำนวนค่อนข้างน้อย และบริษัททัวร์ต่าง ๆ ก็แทบไม่ได้นำเสนอแพ็กเกจเที่ยวในประเทศเลย

จุดนี้อาจไม่ได้เป็นเพียงข้อสังเกต แต่อาจเป็น “ข้อเท็จจริง” ที่สะท้อนภาพลักษณ์บางอย่างได้อย่างชัดเจน

หากดูจากตัวเลขเชิงสถิติ คนไทยไม่ได้ลดความต้องการในการออกไปเห็นโลกกว้างเลย

ข้อมูลล่าสุดจากกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา (MOTS) ระบุว่า แม้จำนวนนักท่องเที่ยวไทยที่ไปต่างประเทศจะยังไม่กลับไปแตะระดับสูงสุดที่ 12 ล้านคนเหมือนช่วงก่อนการระบาดของโควิด แต่ทิศทางการฟื้นตัวนั้นชัดเจนมาก และจุดหมายปลายทางก็เริ่มหลากหลายขึ้น แม้ญี่ปุ่นจะยังครองแชมป์ความนิยม แต่การประกาศ “ฟรีวีซ่าไทย-จีน” ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2024 ก็ทำให้จีนกลับมาได้รับความนิยมอย่างก้าวกระโดด รวมถึงความต้องการที่อยู่ในระดับสม่ำเสมอของกลุ่มประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซีย เวียดนาม ลาว ฮ่องกง และไต้หวัน

ในทางกลับกัน การท่องเที่ยวในประเทศของคนไทยกลับฟื้นตัวเร็วกว่าการไปต่างประเทศเสียอีก โดยตอนนี้มียอดรวมการเดินทางสูงกว่าช่วงก่อนการระบาดของโควิดไปแล้ว โดยตัวเลข “จำนวนครั้ง” ของการเที่ยวในประเทศพุ่งสูงถึง 200 ล้านครั้ง ซึ่งเป็นระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ พร้อมยอดการใช้จ่ายที่เติบโตขึ้นตามไปด้วย

นั่นหมายความว่า คนไทยไม่ได้เที่ยว “น้อยลง” แต่การเดินทางได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตประจำวันไปเรียบร้อยแล้ว

สิ่งที่น่าสนใจใน TITF ครั้งนี้คือ สิ่งที่ถูกนำเสนอขายอาจไม่ใช่แค่ “ประเทศ” หรือ “เมือง” อีกต่อไป

แต่มันคือ “กลไกที่ทำให้การเดินทางต่างประเทศสมบูรณ์แบบโดยไร้ความกังวล”

เราจะเห็นบูธของ OTA (Online Travel Agency), สายการบิน, ซิมการ์ด (เช่น AIS), บริการชำระเงินหลายสกุลเงิน (เช่น YouTrip หรือ Planet SCB), ประกันภัย ไปจนถึงบูธแลกเงินอย่าง Super Rich

Hall จัดแสดงงานถูกเติมเต็มไปด้วยบริการที่พยายามลด “แรงเสียดทาน” (Friction) ของการไปต่างประเทศให้กลายเป็นศูนย์

การไปต่างประเทศในวันนี้ไม่ใช่เรื่องที่ต้องใช้ “ความกล้า” อย่างมหาศาลอีกต่อไป

ไม่ว่าจะเป็นการจอง การจ่ายเงิน การสื่อสาร หรือการเดินทาง ทุกอย่างถูกออกแบบมาให้จบได้ในสมาร์ทโฟนเพียงเครื่องเดียว จนเกิด “ปรากฏการณ์ย้อนศร” ที่ว่า บางครั้งการไปต่างประเทศที่อยู่ไกล กลับรู้สึกว่า “ใกล้และง่าย” กว่าในเชิงความรู้สึกและการจัดการ เมื่อเทียบกับการไปเที่ยวบางสถานที่ในประเทศเสียอีก

บูธของ OTA รายใหญ่อย่าง Traveloka หรือ Trip.com สะท้อนภาพนี้ได้ดีที่สุด เจ้าหน้าที่บูธไม่ได้ตะโกนเสียงดังเพื่อขายสินค้า แต่พวกเขากลับนั่งลงข้าง ๆ ผู้เข้าชมงาน ช่วยกันกดสมาร์ทโฟน และแนะนำขั้นตอนการซื้อออนไลน์ให้จบลงตรงนั้น แม้แต่บูธสายการบินก็เริ่มแบ่งพื้นที่ชัดเจนระหว่าง “เคาน์เตอร์ขายตั๋วปกติ” กับ “โซน Self-purchase” ที่ให้ลูกค้าลองกดจองเองโดยมีเจ้าหน้าที่คอย support อยู่ข้าง ๆ

ผมสัมผัสได้ว่าคนไทยวันนี้ไม่ใช่แค่ “ผู้บริโภค” ที่รอรับข้อมูล แต่ได้วิวัฒนาการไปสู่การเป็น “นักเดินทางมือโปร” ที่ใช้เทคโนโลยีเก่งและพร้อมจะออกแบบการเดินทางที่เหมาะสมกับตัวเองที่สุด

ในขณะเดียวกัน ความจริงที่ว่าผู้คนมุ่งไปจองตรงกับสายการบินหรือ OTA ในงานที่จัดโดยสมาคมไทยบริการท่องเที่ยว (TTAA) ก็เป็นเรื่องที่น่าคิดว่า บทบาทของ “บริษัททัวร์” อาจกำลังเปลี่ยนไปอย่างเงียบ ๆ

การเข้าหาลูกค้าของแต่ละประเทศก็น่าสนใจครับ

“จีน” กลับมาพร้อมภาพลักษณ์ใหม่ที่ทรงพลังและต่างจากปีก่อนอย่างสิ้นเชิง “เกาหลี” ยังคงเก่งกาจในการสร้างกระแส (Hype) ด้วยการดึงดาราดังมาขึ้นเวทีเพื่อสร้างแรงสั่นสะเทือนในโซเชียลมีเดีย ซึ่งแน่นอนว่าคนไทยพร้อมจะถ่ายรูปและแชร์ต่อทันที

สำหรับโซนญี่ปุ่น แต่ละจังหวัดยังคงนำเสนอข้อมูลอย่างสุภาพและซื่อตรงตามสไตล์ญี่ปุ่นที่เราคุ้นเคย แต่มันก็ทำให้ผมแอบรู้สึกถึง “ความอึดอัดเล็ก ๆ” ในฐานะคนที่ทำงานใกล้ชิดกับญี่ปุ่น

เพราะในขณะที่มีข้อมูลเตรียมไว้ให้มากมาย แต่คำถามสำคัญที่ว่า “ทำไมต้องไปที่นั่นเดี๋ยวนี้?” กลับดูเหมือนจะหาคำตอบได้ยากขึ้นท่ามกลางตัวเลือกอื่น ๆ ที่ดึงดูดใจมากขึ้นเรื่อย ๆ

สิ่งที่ทำให้ผมประทับใจที่สุดในบูธ JNTO คือ แม้โลกจะหมุนไปหาดิจิทัลแค่ไหน แต่คนไทยจำนวนมากยังคงเดินถือถุงที่เต็มไปด้วยแผ่นพับและคู่มือการท่องเที่ยวเล่มหนากลับบ้าน

นี่คือความล้าสมัยหรือเปล่า? ผมว่าไม่ใช่

ผมมองว่า “กระดาษ” คือ “วิถีแห่งการทำความเข้าใจโครงสร้างของทริป” เพราะบนหน้าจอสมาร์ทโฟน ข้อมูลจะถูกตัดแบ่งเป็นส่วน ๆ แต่แผ่นพับหรือแผนที่กระดาษจะช่วยทำให้เราเห็น “ภาพรวม” ได้ในคราวเดียว คนไทยอาจจะกำลังเลือกใช้กระดาษเพื่อเติมเต็ม “ความละเอียดของการเดินทาง” ในจุดที่โลกดิจิทัลยังให้ได้ไม่ครบถ้วน

จากที่กล่าวมา มีประเด็นหนึ่งที่ต้องย้ำให้ชัดเจนครับ

การที่ TITF ไม่ค่อยมีบูธ “เที่ยวไทย” ไม่ได้หมายความว่าอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทยกำลังถดถอย แต่มันคือเรื่องของ “หน้าที่” ของงานที่ถูกกำหนดมาแต่ต้น และความจริงที่ว่าคนไทยเที่ยวไทยถึงปีละ 200 ล้านครั้ง แสดงให้เห็นว่าการเที่ยวในประเทศกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตไปแล้ว

อย่างไรก็ตาม เมื่อผมยืนอยู่ในงาน ผมกลับรู้สึกถึงความแตกต่างที่รุนแรง (Contrast) ระหว่างการไปต่างประเทศที่ถูกนำเสนอเป็น “ประสบการณ์ที่ถูกออกแบบมาอย่างสมบูรณ์”

ภาพบรรยากาศในงานนี้อาจไม่ได้ตั้งคำถามว่าเที่ยวไทยดีหรือไม่ดี แต่มันสะท้อนให้เห็นว่า การเดินทางไปต่างประเทศในปัจจุบัน ถูกทำให้ “ง่าย” และ “ไร้รอยต่อ” มากแค่ไหน

สุดท้ายนี้ ผมมีมุมมองส่วนตัวที่อยากจะทิ้งท้ายไว้

ญี่ปุ่นคือหนึ่งในประเทศที่คนไทยรักมากที่สุด แต่เราจะนิ่งนอนใจอยู่บนฐานความนิยมเดิมไม่ได้

เรื่องนี้ไม่ต่างจากอุตสาหกรรมเทคโนโลยีที่ ICHI media นำเสนออยู่บ่อยครั้ง “เทคโนโลยีที่ล้ำหน้า” หรือ “ซอฟต์แวร์คุณภาพสูง” ไม่ใช่เหตุผลเพียงพอที่จะทำให้คนเลือกเราตลอดไป

จากการเดินใน TITF ผมเห็นได้ชัดว่าประเทศอื่น ๆ เริ่มคิดโจทย์นี้แตก พวกเขาไม่ได้แค่ขาย “ที่เที่ยว” แต่ขาย “ความง่ายในการเลือก”

ระยะห่างของความใส่ใจในการออกแบบประสบการณ์ให้เข้าถึงง่ายกำลังค่อย ๆ ขยายกว้างขึ้นอย่างเงียบ ๆ และนั่นคือสิ่งที่น่ากังวลที่สุด

ระหว่างเดินออกจากงาน ผมลองตั้งคำถามกับตัวเองว่า:

* เรากำลังสูญเสีย “เสน่ห์ของความไม่สะดวก” ในการเดินทางไปเพราะเทคโนโลยีที่สบายเกินไปหรือเปล่า?

* ทำไม “ต่างประเทศที่ต้องวางแผน” ถึงทำให้เรารู้สึกเป็นอิสระได้มากกว่า “ในประเทศที่ไปเมื่อไรก็ได้”?

* สิ่งที่แหล่งท่องเที่ยวควรให้ คือ “ข้อมูล” หรือ “ภาพวาดที่ทำให้เราจินตนาการเห็นตัวเองไปยืนอยู่ตรงนั้น”?

ความง่ายและไร้รอยต่อ (Frictionless) ไม่ได้เป็นเพียงโจทย์ของการท่องเที่ยว แต่มันคือโจทย์ใหญ่ของทุกอุตสาหกรรมนับจากนี้ไป

－ Charlie