JRIT ICHI

ในยุคที่ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI มีพัฒนาการอย่างก้าวกระโดด ทุกสายตามักจับจ้องไปที่ความทรงพลังของหน่วยประมวลผลอย่าง CPU และ GPU แต่ในความเป็นจริงแล้ว ฮีโร่ที่อยู่เบื้องหลัง และกำลังเผชิญกับความท้าทายอย่างหนัก คือ Random Access Memory หรือที่คุ้นชินกันในชื่อ RAM นั่นเอง ซึ่งปัจจุบันถึงขั้นราคาสูงขึ้น และเสี่ยง RAM ขาดตลาด กันเลยทีเดียว

RAM คืออะไร? สำคัญอย่างไร?
RAM (Random Access Memory) คือ หน่วยความจำหลักของระบบคอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ทำหน้าที่เป็นพื้นที่พักข้อมูล และชุดคำสั่งที่ระบบกำลังใช้งานอยู่ ณ ขณะนั้น เพื่อส่งต่อให้หน่วยประมวลผล อย่าง CPU หรือ GPU ทำงานได้อย่างรวดเร็ว

ปัจจุบันโมเดล AI ขนาดใหญ่ โดยเฉพาะโมเดล Large Language Models: LLMs ที่ถูกออกแบบมาให้เข้าใจ วิเคราะห์ และสร้างภาษาของมนุษย์ได้อย่างเป็นธรรมชาติ ทำงานโดยประมวลผลข้อมูลข้อความมหาศาล เพื่อคาดเดา และเรียบเรียงคำตอบที่สอดคล้องกับบริบทได้เสมือนมนุษย์ ต้องการพื้นที่มหาศาลในการพัก และส่งผ่านข้อมูลแบบเรียลไทม์ ความต้องการหน่วยความจำจึงพุ่งทะยาน จนเสี่ยงต่อการเกิด RAM ขาดตลาด

พื้นที่ทำงานของสมองกล: ทำไม RAM ถึงสำคัญ?
หาก CPU หรือ GPU คือ สมอง ที่คอยคิดวิเคราะห์ RAM ก็คือ โต๊ะทำงาน ที่กางข้อมูลเตรียมไว้ให้สมองหยิบจับไปใช้งานได้อย่างรวดเร็ว ยิ่งโต๊ะใหญ่ และจัดของเป็นระเบียบ (ความจุสูง และแบนด์วิดท์กว้าง) สมองก็ยิ่งประมวลผลได้ไวขึ้นเท่านั้น

ปัจจุบัน RAM ไม่ได้ฝังอยู่แค่ในคอมพิวเตอร์พีซี หรือโน้ตบุ๊ก แต่เป็นหัวใจสำคัญในแทบทุกอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ได้แก่ สมาร์ทโฟน, แท็บเล็ต, สมาร์ทวอตช์, เครื่องเล่นเกมคอนโซล, เซนเซอร์อัจฉริยะต่าง ๆ ไปจนถึงรถยนต์ไฟฟ้า รวมทั้ง Data Center และ AI Server ที่คอยขับเคลื่อนคลาวด์ และ AI ทั่วโลก จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไม RAM ถึงเสี่ยงเข้าขั้น ภาวะ chip shortage หรือชิปขาดแคลน

ล่าสุด TrendForce บริษัทวิจัยข้อมูลการตลาดชั้นนำของโลก มีการคาดการณ์ราคา RAM ครั้งใหญ่ว่า หน่วยความจำในสมาร์ทโฟนอย่าง LPDDR4X และ LPDDR5X จะปรับราคาขึ้นประมาณ 90% ซึ่งจะส่งผลต่อราคาวางจำหน่ายของมือถือรุ่นใหม่ ๆ สาเหตุที่ราคาจะแพงขึ้น นั่นเพราะผู้ผลิตชิปรายใหญ่ให้ความสำคัญกับผลิตภัณฑ์ที่มีกำไรสูงอย่าง HBM เพื่อป้อนตลาด AI ส่งผลให้ RAM สำหรับผู้บริโภคมีน้อยลง

เมื่อสร้างภาพจาก AI 1 ภาพใช้ RAM และกินไฟฟ้าเท่าไหร่
เมื่อเห็นถึงความสำคัญ และโอกาส RAM ขาดตลาดแล้ว มาดูกันต่อว่าเมื่อใช้ Prompt สั่งงาน AI จะใช้พลังงานจาก RAM และไฟฟ้าเท่าไหร่ โดยเทียบกับการเจนภาพ 1 ภาพ

ทุกครั้งที่ปลายนิ้วพิมพ์ Prompt สั่งงานเพื่อสร้างสรรค์ภาพ ซึ่งกินเวลาไม่กี่วินาทีนั้น แท้จริงแล้ว เบื้องหลัง คือ การทำงานอย่างหนักหน่วงของระบบประมวลผล ดังตัวอย่างนี้

1. การบริโภค RAM
ในการสร้างภาพด้วย AI ระบบไม่ได้ใช้แค่ RAM ของเครื่องเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพึ่งพา VRAM (Video RAM) ซึ่งเป็นหน่วยความจำที่ฝังอยู่บนการ์ดจอ (GPU) โดยตรงด้วย

ดังนั้น หากรันบนเครื่องส่วนตัว: คอมพิวเตอร์จำเป็นต้องมี System RAM ขั้นต่ำ 16 GB ถึง 32 GB และ VRAM บนการ์ดจออย่างน้อย 8 GB ถึง 24 GB เพื่อให้ AI ประมวลผลภาพความละเอียดสูงได้โดยไม่ค้าง

หากรันบนคลาวด์: หากใช้บริการอย่าง Midjourney หรือ DALL-E ภาพเหล่านั้น จะถูกประมวลผลบนเซิร์ฟเวอร์ยักษ์ใหญ่ที่อัดแน่นไปด้วยชิปประมวลผล AI ระดับท็อป ซึ่งแต่ละตัวอาจมี VRAM แบบ HBM สูงถึง 80 GB เพื่อรองรับการประมวลผล Prompt พร้อม ๆ กันจากคนทั่วโลก

2. การบริโภคพลังงานไฟฟ้า
การให้ GPU คำนวณตาม Prompt นั้น ใช้พลังงานไฟฟ้ามากกว่าที่คิด โดยสร้าง 1 ภาพ = ชาร์จมือถือ 1 รอบ ดังนั้นการป้อน Prompt สร้างภาพ AI 1 ภาพ จะกินไฟเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 0.01 ถึง 0.05 kWh นั่นเอง

จากข้อมูลนี้ ทำให้เข้าใจว่า ทำไมบริษัทเทคโนโลยีระดับโลกจึงต้องกว้านซื้อชิปประมวลผล มาสร้าง Data Center ใหม่ และมองหาแหล่งพลังงานสะอาดมารองรับอย่างไม่จบสิ้น เพราะทุก ๆ Prompt ไม่ได้ใช้แค่จินตนาการ แต่แลกมาด้วยทรัพยากร RAM และพลังงานไฟฟ้าสูง

นวัตกรรม RAM ทะลุขีดจำกัด เพื่อตอบสนองความกระหายของ AI
เมื่อ AI ต้องประมวลผลพารามิเตอร์นับแสนล้านตัว เทคโนโลยี RAM แบบเดิมจึงไม่ตอบโจทย์อีกต่อไป อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์จึงต้องเข็นนวัตกรรมใหม่ ๆ ออกมาสู้ ได้แก่

HBM (High Bandwidth Memory): เป็นการนำชิปหน่วยความจำมาวางซ้อนกัน (3D Stacking) ทำให้ได้แบนด์วิดท์มหาศาล และประหยัดพื้นที่

DDR5 และ LPDDR5X: มาตรฐานใหม่ของฝั่งคอนซูเมอร์และอุปกรณ์พกพา ที่เพิ่มความเร็วในการส่งข้อมูลขึ้นเท่าตัว พร้อมลดการใช้พลังงาน ทำให้โน้ตบุ๊กหรือสมาร์ทโฟน ยุค AI รันงานได้ลื่นไหล

CXL (Compute Express Link): มาตรฐานการเชื่อมต่อใหม่ในระดับเซิร์ฟเวอร์ ที่เปิดให้ CPU, GPU และอุปกรณ์อื่น ๆ สามารถแชร์ และดึง RAM มาใช้ร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ แก้ปัญหาคอขวดของหน่วยความจำใน Data Center

RAM กับเรื่องเศรษฐกิจโลก
ในอดีตเราเคยเผชิญกับ ภาวะ chip shortage หรือวิกฤตชิปขาดแคลนในช่วงวิกฤตโรคระบาดมาแล้ว ซึ่งส่งผลกระทบสะเทือนไปทั่วโลก ตั้งแต่อุตสาหกรรมเกมมิ่ง ไปจนถึงยานยนต์ มาในยุคนี้ เมื่อโลกตระหนักว่า AI คือ กุญแจสำคัญสู่ความยิ่งใหญ่ทางเศรษฐกิจ และการทหาร RAM และชิปประมวลผล จึงถูกยกระดับสถานะขึ้นสู่เวทีการเมืองโลกทันที ซึ่งก็ส่งผลให้เสี่ยง RAM ขาดแคลน ดังนี้

ความเปราะบางของ Supply Chain: การผลิต RAM ขั้นสูง (โดยเฉพาะ HBM) กระจุกตัวอยู่กับผู้ผลิตเพียงไม่กี่รายในเกาหลีใต้ และไต้หวัน (เช่น SK Hynix, Samsung, TSMC)

มาตรการกีดกันทางการค้า: มหาอำนาจอย่างสหรัฐอเมริกาใช้มาตรการควบคุมการส่งออกชิปขั้นสูง และเทคโนโลยี HBM ไปยังประเทศคู่แข่งอย่างจีน เพื่อสกัดกั้นการพัฒนา AI ทางทหาร

ชิปแลกผลประโยชน์: ผู้นำระดับประเทศ มักใช้คำมั่นสัญญาในการตั้งโรงงานผลิตชิปมูลค่าหลายแสนล้าน หรือการรับประกันโควต้าการส่งออก RAM และชิป เพื่อเป็นข้อต่อรองทางการทูต แลกเปลี่ยนกับทรัพยากร สิทธิพิเศษทางการค้า หรือแม้แต่ความมั่นคงทางทหาร

RAM ขาดตลาด ในยุคนี้ จึงไม่ใช่แค่ปัญหาอุปสงค์ – อุปทาน แบบที่นักประกอบคอมฯ คุ้นเคยในอดีต แต่เป็นผลพวงโดยตรงจากการแย่งชิงทรัพยากร เพื่อสร้างระบบ AI ที่ฉลาดที่สุด ทรงพลังที่สุด นวัตกรรม RAM ในวันนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ แต่เป็น น้ำมันดิบแห่งศตวรรษที่ 21 อีกชนิดหนึ่ง ที่ใครครอบครองสายพานการผลิตได้ ผู้นั้นคือผู้คุมอนาคตนั่นเอง